Czy i kiedy  samorządowa instytucja kultury powinna zwrócić dotację podmiotową otrzymaną z budżetu jednostki samorządu terytorialnego?

Zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (t.j. Dz. U. 2001 r. Nr 13, poz. 123 z poz. zm.), organizator, a więc właściwa jednostka samorządu terytorialnego – zapewnia instytucji kultury środki niezbędne do rozpoczęcia i prowadzenia działalności kulturalnej oraz do utrzymania obiektu, w którym ta działalność jest prowadzona. Zapewnienie środków na ten cel przybiera formę dotacji podmiotowej dla instytucji kultury, która to zgodnie z art. 131 ustawy o finansach publicznych obejmuje środki dla podmiotu wskazanego odrębną ustawą (w tym przypadku w ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej) przeznaczone wyłącznie na dofinansowanie działalności bieżącej w zakresie określonym w odrębnej ustawie.

Zatem środki pochodzące z dotacji podmiotowej, nie mogą być przeznaczone na finansowanie lub dofinansowanie inwestycji. Służyć mogą wyłącznie realizacji zadań bieżących instytucji kultury, w tym mogą być przeznaczone na utrzymanie obiektu, w którym działalność instytucji kultury jest prowadzona. Przekazanie instytucji kultury środków w formie dotacji podmiotowej nie wymaga zawarcia żadnej umowy, a jej fizyczne przekazanie następuje na konto bankowe instytucji wraz z pismem dysponenta środków. Instytucja kultury ma prawo wydatkować otrzymane środki zgodnie z art. 251 ust. 1 ustawy o finansach publicznych tylko w okresie roku budżetowego. Czyli uznać należy, iż dla uznania wydatku z dotacji za prawidłowy, decydujące znaczenie ma nie data zaciągnięcia zobowiązania z dotacji, ale data faktycznej zapłaty, która czasowo musi mieścić się w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia roku budżetowego.

Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej nie określa jak często, czy też w ilu transzach organizator ma przekazać dotację. Czyli można tego dokonać również jednorazowo. Środki winno się przekazać w sposób umożliwiający instytucji kultury normalne funkcjonowanie, terminowe regulowanie zobowiązań, zapłatę wynagrodzeń. O ile instytucja kultury wyda w sposób określony w art. 12 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej prawidłowo na wydatki bieżące całą dotację podmiotową – to oczywiście nie zwraca nic do budżetu właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja, kiedy środki nie zostaną do końca roku wykorzystane. Wówczas przyjąć należy, iż zgodnie z art. 251 ust. 1 ustawy o finansach publicznych dotacje udzielone z budżetu jednostki samorządu terytorialnego w części niewykorzystanej do końca roku budżetowego podlegają zwrotowi do budżetu tej jednostki w terminie do dnia 31 stycznia następnego roku. Założyć należy, że dotacja podmiotowa ma taki właśnie roczny charakter, bowiem determinowana jest przez roczność budżetu oraz roczność jej planu finansowego i planu działalności. Czyli w terminie do 31 stycznia następnego roku instytucja kultury powinna zwrócić niewykorzystaną część dotacji i nie poniesie z tego tytułu żadnych konsekwencji. Jeżeli zwrot nastąpi po tym terminie, to instytucja kultury zapłaci od kwoty niewykorzystanej, odsetki jak od zaległości podatkowych (naliczane dopiero powyżej kwoty 6,60 zł).

Kolejny problem dotyczący zwrotu, to sytuacja w której instytucja kultury dokona jednego z działań określonych w art. 252 ustawy o finansach publicznych, tj.:

  1. wykorzysta dotację niezgodnie z przeznaczeniem,
  2. dotacja pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości.

W takiej sytuacji dotacja podlegać będzie zwrotowi do budżetu wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w ciągu 15 dni od dnia stwierdzenia okoliczności, o których mowa w pkt 1 lub pkt 2. Za wykorzystanie niezgodne z przeznaczeniem rozumieć należy wykorzystanie na inny cel niż działalność kulturalna, statutowa, utrzymanie obiektu lub na inwestycje.

Natomiast dotacja pobrana nienależnie oznacza dotację pobraną bezprawnie, bez istnienia podstawy prawnej.

Dotacja pobrana w nadmiernej wysokości to dotacja otrzymana z budżetu jednostki samorządu terytorialnego w wysokości wyższej niż określona w odrębnych przepisach, w umowie lub w wysokości wyższej niż niezbędna na dofinansowanie lub finansowanie dotowanego zadania. Co ważne zgodnie z art. 252 ust. 5 ustawy o finansach publicznych zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego nie podlega całość przekazanej dotacji, a tylko ta część dotacji, która została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, nienależnie udzielona lub pobrana w nadmiernej wysokości.

Kolejny problem to zasada liczenia odsetek, bowiem w tych przypadkach inaczej liczone są odsetki niż w sytuacji niewykorzystania (niewydania) dotacji do końca roku. Zgodnie z art. 252 ust. 6 ustawy o finansach publicznych odsetki od dotacji podlegających zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego nalicza się począwszy od dnia:

  1. przekazania z budżetu jednostki samorządu terytorialnego dotacji w przypadku  wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem;
  2. następnego po upływie terminów zwrotu w odniesieniu do dotacji pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości.

Jeżeli instytucja kultury nie dokona zwrotu dotacji, to organizator wyda decyzję administracyjną określającą kwotę podlegającą zwrotowi i kwotę naliczonych odsetek.